भदौ २१ यही गीतको भाकामा आफ्नै कोठामा ल्यापटपको अघि बसेर गीत हेरिरहनु भएकी हजुरआमासँग नातिनीको दैनिक एउटै प्रश्न हुन्थ्यो, ‘आमा कति एउटै गित मात्रै हेरिरहनु भएको हो ? कति मन लाग्छ हौ, तपाईंलाई एउटै गीत सुन्न दिक्क लाग्दैन ?’
आमाको उत्तर हुन्थ्यो ,’अँह, कहाँ एउटै गीत हुनु, हिजोभन्दा आज कमला (बालगायिका कमला घिमिरे) ठूली भएकी छे, हेर त नपत्ताको भए ।’
आमा केही वर्ष यता आधुनिक पुस्तासँग खुब रमाउन थालिसक्नु भएको थियो । घरमा इन्टरनेट जोडेको टिभी नभएको कारण ठूलो नातीको ल्यापटपमा जहिल्यै दोहोरी गीत अनि सिरियल फिल्महरु हेर्ने बानी आमालाई बसिसकेको थियो । लकडाउनले त झन लत नै बनाइदिएको थियो ।
तर, आमा निकै खुशी देखिनु हुन्थ्यो, विहान भजन, खाना खाएर फिल्म लगाइदिन्थें । अनि बेलुकी कमला घिमिरे र कल्पना दाहालको दोहारी गीत हेर्न सुन्न खुब मज पथ्र्यो आमालाई । गीत हेर्दाहेर्दै कहिले त आमाले १२ नै बजाउनुहुन्थ्यो, रातिको, त्यति धेरै मनपर्ने आमालाई दोहोरी गीत । घर नै दोहोरीले गुञ्जयामान हुन्थ्यो ।
सायद उमेरले पनि होला उहाँ बच्चाजस्तै हुनुहुन्थ्यो । हामी नातिनीहरुले लगाएको जे कपडा, जुत्ता, गहनादेखि हरेक सामानहरु ‘मैले पनि लगाउन पाए हुने’ भन्ने भाव आमाले नबताए पनि बोलीमा मिसिएका केहि शब्दहरुले प्रष्टै पारिदिन्थे ।
हामी पनि बुझीहाल्थ्यौं, त्यसैले त आमाले ८८ वर्षको उमेरमा पनि कुर्ता सरुवाल, मेडी अनि भनेको जस्तै गहना त्यो पनि डिजाइन-डिजाइनमा लगाउन मन पर्थ्यो ।
पोहोरसम्म पनि म कार्यालय जानेबेला मेकअप गर्दा आमाले ‘मेरोपनि तेरोजस्तै डण्डीफोर आको छ तेरो क्रिम अलीकति दे त’ भन्दै लगाउनुहुन्थ्यो ।
तर, आमाको यो हर्कत हामीलाई खुब मनपथ्र्यो, त्यसमाथि पनि हामीलाई हाम्रो ड्याडी ममीले पनि सिकाउनु भएको थियो कि ‘मान्छे बुढाबुढी भइसकेपछि बच्चाजस्तै हुँदै जान्छन्, त्यसैले धेरै आमासँग ‘डिस्कस’ गर्ने र ठूलो स्वर गर्ने केही नगर्नु ।’
टिकटक आइसकेपछि आमालाई मैले लिएर थुप्रै टिकटक समेत बनाएको थिएँ । आमाले खुब ‘इन्जोय’ गर्नुभएको थियो टिकटकको । फेसबुकमा हाल्दा अरुले पनि हेर्ने भएकोले आमालाई भेट्दा भन्दा रहेछन्, ‘नातीनीसँग टिकटकमा देखेको थिएँ’ । आमा मख्ख पर्नहुन्थ्यो ।
आमाको खुशी हामीसँग खेलिरहँदा, कुरा गरिरहँदो आफ्नो बुढ्यौली बिर्सने गर्नुहुन्थ्यो । आमाको बालापनमा र्फकने गथ्र्यो । हामी र आमा एकसाथ रहँदा दुबै एक्लोपनबाट मुक्त हुन्थ्यौ, एकअर्काको साथी भएका थियौं । आमाले आफ्नो भविष्य हामीमा खोज्नुहुन्थ्यो ।
जति धेरै पछिल्लो समय आमा आधुनिक जमानासँग खेल्नुभयो, रमाउनुभयो उतिनै धेरै संघर्ष गरेरे आज हामीलाई यहाँसम्म ल्याउनुभएको थियो । आमाको दुख र सङघर्षको जति बयान गरेपनि सकिन्न रहेछ ।
सानैमा आमा गुमाउनुको पीडाबारे बेला-बेलामा गनथन गर्नुहुन्थ्यो । भक्तपुर बालकोटमा जन्मिनुभएकी आमा ९० सालको भुँइचालोमा १ वर्ष हुनुन्थ्यो अरे ।
उहाँले भन्नुहुथ्यो, मेरो बुवा त आर्मीको अमल्दार हुनुहुन्थ्यो । कालीमाटी लिन गएको कुराहरु देखि लिएर धेरै काहानीहरु सुनाउनुहुन्थ्यो । आमाको विवाह १७ वर्षमा भएको अरे । त्यसपछि मकवानपुरकोे यात्राबाट उहाँको युद्ध नै सुरु भयो ।
विवाह गरेपछि आमाको संघर्ष झन बढेछ । कयौं कठ्ठा बारी, खेत त आफैले फाँड्नु भएको अरे । बेला-बेलामा हामीले खाना फाल्दा भन्ने गर्नुहुन्थ्यो,’त्यतिबेला मैले खेतबारी फाँडेको थिइ र त अहिले खाना मिर्काउन पाँउछेस्” ।
आमा आफैंमा खुला विश्वविद्यालय हुनुन्थ्यो । उहाँसँग अथाह ज्ञान भण्डार थियो । त्यो पनि व्यवहारिक र जीवनोपयोगी ज्ञान । आफ्नो जमनामा भोगेका, देखेका, बुझेका, सुनेका कुराहरुबाट हामी नाती-नातिनीलाई बाँड्ने गर्नुहुन्थ्यो । यस्तो ज्ञान हामीले अन्यत्र पुस्तकमा खोजेर पनि पाउन सक्दौनौं ।
आमा हाम्रो खुला पस्तक जस्तै हुनुहुन्थ्यो । आमासँग आफ्ना युगमा भोगेका मीठा-मीठा कुराहरु थिए । ती कुराहरु अहिलेका बालबालिकालाई ‘परी कथा’ भन्दा कम रोचक लाग्दैन ।
रातभरी एक्लै गीत गाँउदै ढीकीमा धान कुट्दा विहानै छर्लङ्गै हुन्थ्यो अरे । अनि धान कुट्न नपरेको बेला राति २ बजेनै पारी खेत देवातीमा मल पुर्याउन जानुहुन्थ्यो अरे ।
ढिला उठ्दा आमाले हामीलाई यही भन्ने गर्नुहुन्थ्यो,’हामी यति बेला मकवानपुरको हर्नामाडीको देवातीमा २ खेप मल बोकी सक्थ्यौं ।’
अनि अन्य दिन दिनभरी खेतबारी वन र गाईवस्तुलाई घाँस काट्दैमा दिन जान्थ्यो । मेरो हजुरबुवा राजनितिमा भएकोले त्यति घरको काम गर्ने फुर्सद हुन्थेन, त्यसैले आमाले बुवा र आमाको दुबैको जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको कुरा हाम्रो बाबा र ठूलो बाबाले गर्नुहुन्छ ।
चाडबाडको बेला घरभरी मान्छे हुँदा आमा दङ्ग भएर मख्ख पर्नुहुन्थ्यो । उत्तिकै मायाममता भएर होला, पनातिपनातीनीहरु खुब पछ्याँउथे ।
आमासँगको रमाइला क्षणहरु पनि छन् जुन बिर्सन सकिन्नँ, आमाले हेटौंडा बजारमा रिक्सा चढ्दा जुत्ता फुकालेको क्षण अमिट छाप बनेर बसेको छ । मोबाइल चार्जमा हाल्दा ‘तेरो मोबाइल भरिसक्यो कस्तो गरुम भइसक्यो हेर त’ जस्ता कुरा आमाको याद गर्दा झलक्क कानमा गुञ्जन्छन् ।
आज मंगलबार उहाँको स्वर्गारोहणको १३ दिनको पुण्य तिथि हो । सायद मैले मेरा आँखा अगाडि आमाले संसार छाड्दै गरेको नदेखेर होला आज पनि आमा यही हुनुहुन्छ जस्तो लाग्छ । ९१ वर्षको उमेरमा आमाले आफ्नो प्राण त्याग्नुभयो । ‘कहिले पनि अस्पताल भर्ना नगर्नु’ भन्नुहुन्थ्यो तर, दमको रोगी अन्तिम अवस्थामा ३ दिन अस्पतालको बसाइमा नै आमाले संसार त्याग्नुभयो ।
हजुरआमा बित्नुभयो भन्दा कतिले त ‘उमेर पुगेर त हो, किन पीर गर्या ?’ जस्ता खालका संवादहरु गर्छन् । मलाई यो प्रिय लाग्दैन । हामी सबैजना परिवारका लागि परिवारको मुख्यपात्र नै उहाँ हुनुहुनथ्यो । हाम्रो जिन्दगी फिल्म हुन्थ्यो भने उहाँ हाम्रो हिरो पनि हिरोइन पनि ।
बुवा ममीलाई भन्न नसकेको कुराहरु हामी आमालाई नै सेयर गथ्र्यौं । आमा हुँदा घर नै उज्यालो हुन्थ्यो । आमालाई स्याहार्न पाउँदा साह्रै रमाइलो लाग्थ्यो ।
कतिपयका परिवारमा हजुरआमा-हजुरबुवा बोझिलो लागेको सुन्दा हामीलाई कहिल्यै राम्रो लागेन ।
आमासँग हामी सुरक्षित मात्र महसुस गर्थेनौं, प्रेमको न्यानोपन पनि अनुभूत गर्थ्यौं । हजुरआमाको काँखमा लुटपुटिंदै हुर्कन पाउने हामी कति भाग्यमानी हौं भन्ने वयान हुन सक्दैन।
मेरो अनुभवले यही भन्छ, आमाले बुढ्यौलीमा उन्मुक्त र उमंगमय दिनहरु बिताउनुभयो । आमा म यत्ति भन्छु तपाईं जहाँ रहेपनि तपाईको आत्माले सँधै शान्ति पाओस् । अथाह माया अनि सम्मान पाओस् ।
हुन त पछिल्लो पुस्ताका धेरैलाई आमा-हजुरआमाभन्दा बढी मोबाइलका कुराहरु प्यारो भएको छ । यदि अहिलेको पुस्तालाई घरमा हजुरआमा-हजुरबुवा छन् भने उहाँहरुलाई एकाकार हुने वातावरण तय गरिदिनुहोस्, मोबाइललाई टाढा राखेर ।
मेरो त इच्छा छ, हजार जुनीसम्म हामी एउटै परिवारमा हुन पाउँ । अहिलेको शून्यताले हामी त्यही तपाइँको प्रिय गीत सम्झिरहेका छौं,कहाँ गयौ भंगेरी चरी –तिमीलाई मैले बिर्साउँला कसरी । अलविदा आमा !